دو شاخه از سرچشمه ي رود سند از این سر زمین می گذرد - مرتفع ترین کوه های جهان و عمیق ترین یخچال های طبیعی در این منطقه است- مرتفع ترین میدان جنگ جهان بنام سیاچن  نیز در این منطقه واقع است از این رو همه ساله تعداد زیادی کوهنورد عازم بلتستان می شوند-[1]

منطقه کشمیر در جنوب ،لداخ وکرگل مناطق اشغالی هند در شرق وبخشداری گلگت ومناطق دیامر در غرب بلتستان واقع شده است-كوه هاي سر به فلک کشیده و پوشیده از برف قراقرم ،در شمال بلتستان را از استان سنکیانگ چین جدا می کند

بعد از پایان جنگ بین هند و پاکستان برای تصاحب کشمیر در اول ژانويه  1949ميلادي ، مساحت کل بلتستان 26205 کیلو متر مربع بود كه از آن حدود 388 کیلو متر مربع در سال 1971ميلادي به اشغال هندوستان در آمد-و آلان ۲۵۸۱۷ کیلو متر مربع است۔

مناطق بلتستان

بلتستان به پنج منطقه مهم تقسیم می شود عبارتند از:

1.     سکردو كه در کتاب های قدیمی بنام ‘‘نانگ گون’’ معروف بود[2]

2.     كهرمنگ كه در کتابهای قدیمی بنام ‘‘اتهوك یا انتهوك’’ شناخته می شد-[3]

3.     روندو‘‘ رونگ یول’’

4.     خپلو

5.     شغر‘‘ شگر’’

6.     گلتری

ترکیب جمعیتی

جمعیت بلتستان طبق سر شماری سال 1951میلادی125162 نفر بودند در سال 1961میلادی 131952 نفر، درسال 1972میلادی 167665 نفر درسال 1981میلادی 232960 نفر،درسال 1998میلادی   307575 نفر بوده است-[4]

در حال حاضرجمعیت حدوداً نیم ملیون نفر می باشد چرا كه از سایر مناطق پاکستان، مردم زیادی به این منطقه برای کسب معاش و بخاطر امنیت  مهاجرت نموده اند ودر این منطقه زندگی می کنند-

این منطقه از اقوام مختلفی تشکیل شده است كه از مناطق مختلف جهان اینجا آمده و مخلوط شده اند از مهمترين آنها ،اقوام آریایی مغول ،تبتی وسادات معروف اند -هم اكنون حدود 7 درصد از نژاد آریایی و 4 درصد دردی از اقوام شین یشکن، کمین ودوم هستند كه آن را مردم منطقه ‘‘بروقپه’’ می گویند-اين اقوام در ارتفاعات شنگهوشگر، روندو،سکردو، كهرمنگ وگلتری زندگی می کنند بعد از ورود اسلام سادات برای تبلیغ اسلام به این منطقه آمدند و در این منطقه سکونت اختیار کردند كه بعضی از آنها از ایران و بعضی دیگر از کشمیر آمدہ اند - كه از سادات موسوی ،رضوی و حسینی هستند-[5]

جمعیت گروهای شیعیان در بلتستان

سکردو

  1-شيعه اثنا عشری 87 در صد

  2- نوربخشيه 10 درصد

          3-پیروان دیگر مذاھب ۳ در صد

گانگچه

  1-شيعه اثنا عشری۱۲ در صد

  2- نور بخشیه ۷۷ در صد

  ۳-پیروان دیگر مذاھب۱۰ درصد

در این آمار تناسب شيعه اثنا عشری در کل بلتستان 90در صد بہ بالا است۔

در قرن 12 میلادی ابراهیم شاه مقپون سلطنت مستقلی را در بلتستان بنیان نهادند-درباره ابراهیم شاه مقپون می گویند كه وی از ایران ویا مصربه بلتستان آمده و مقیم شده بود-بعد از تشکیل حکومت بلتستان تماس این منطقه با تبت قطع شد و در بلتستان این زبان بنام بلتی معروف شد- بعد از گسترش اسلام در زبان بلتی اصطلاحات اسلامی ،عربی و فارسی جایگزین اصطلاحات مذهبی بودائی شد-

ادیان ومذاهب قدیم بلتستان

  مردم بلتستان صد در صد مسلمان اند و پیروان شيعه اثنا عشری اکثریت منطقه را تشکیل می دهند- پیش از اسلام اکثر مردم این منطقه بودایی و شماری از آنها هندو مسلک بوده اند قبل از قرن چهاردهم میلادی "دیو " و"ماده دیو" را می پرستیدند كه بنام بون چهوس معروف بود و قبل از آن زردشتی بوده اند-[6]

  درزمان مقیم خان در این منطقه اسلام به دست مبلغین ایرانی رواج يافته است- سید علی همداني از اولین کسانی بوده كه در سال783 هجري وارد بلتستان شده - زمانی كه همداني وارد خپلو شد یبگو مقیم خان استقبال ایشان رفته و دین اسلام را قبول کرد و  همراه حاکم همه مردم منطقه مسلمان شدند- [7]وقتی كه میر سید شمس الدین عراقی به بلتستان آمد حاکم سکردو بطور رسمی از ایشان استقبال نمود ودر ترویج اسلام به ایشان کمک فراوانی کرد –

ورود شيعه اثناعشری در بلتستان

  بلتستان ناحيه ای ویژه شیعیان شمرده می شود كه علت اصلی کثرت پیروان مذهب شيعه اثنا عشری در این نواحی را باید هجرت روحانی بزرگوار سید میر علی همداني به اتفاق سید تاج الدین  همراه هفتصد نفر ایرانی بدانجا دانست كه در اواسط قرن هشتم هجري(چهاردهم میلادی) ضمن هجرت از ایران به بلتستان در آنجا متوطن شده و با اعمال و رفتا نیکوی خود ساکنان هندو و بودایی مسلکِ آن دیار را به نوای رهایی بخش وانقلابی دین اسلام فرا خواندند- هندوان و بودائيان گروه گروه به آن گرویدند وبا وی دست بیعت و اخوت دادند - در داد و ستدی كه بین همراهان این بزرگوار ومردم آن منطقه(بلتستان) صورت پذیرفت،همچنین رودادهای كه بین ایشان واقع شد ،ساکنان آن منطقه مستقیماً به اسلام و مذهب تشیع گرویدند-[8]

میر سید علی همداني نخستین بار درسال 783 هجري در بلتستان وارد شد- او کسانی را كه در بلتستان و کشمیر سالها بت پرست بوده اند را به آئین اسلام و مذهب حقه شيعه اثنا عشری راهنمائی نمود-[9]

در بلتستان نوربخشيه توسط مبلغان متعدد نوربخشی ترویج شد وشهرت زیادی پیدا کرد ولی دیری نگذشت كه اکثریت آن در اثر تبلیغات مبلغین شيعه مذهب شيعه را قبول کردند و به تقلید مجتهد زنده در آمدند-در ابتداء فرقی بین شيعه و نور بخشيه وجود نداشت کسانی كه بر تقلید سید محمد نور بخش باقی ماندند نور بخشيه نام گرفتند وکسانی كه تقلید مجتهد زنده را قبول کردند شيعه شدند- خود نور بخشيه به سه گروہ تقسیم شد- گروہ صوفيه اماميه نوربخشيه ، صوفيه نور بخشيه ،نور بخشيه اماميه همداني رئيس اين گروه سيد منظور الحسنين است-  

مراکز فرهنگي

الف- مساجد

کم وبیش در تمام محله ها و روستاهای شيعه نشین مساجد وجود دارند اما حدوداً در 40 درصد مساجد روزانه یک وقت نماز باجماعت برگزار می شود پنج در صد مساجد  کلی ویران اند در آنها هيچ فعالیتی ندارند-

ب- حسينيه ها

در تمام محله ها و روستای شيعه نشین حسينيه های کوچک وبزرگ وجود دارند- شیعیان علاقه ، جذبه و غیرت دینی خاصی نسبت  ساخت حسينيه ها دارند- و در این راه از هيچ چیز دریغ نمی کنند حسينيه های شیعیان حال و هوا خاصی دارد-

نهاد های مذهبي

افکار،باورها و فعالیت های مذهبي معمولاً به وسيله نهادهای مذهبي ترویج و نهادینه می شود- این نهادها كه از تنوع لازم برخوردارند و هر یک ایدہ ها و آموزهای خصوصی را ترویج می کنند ،دارای ريشه های تاریخی ،اجتماعی و مذهبي عمیق در این منطقه هستند -نهادهای مذهبي سامان دهی وجهت دهی باورهای مذهبي را در اختیار دارند و در میان اقشار گوناگون مردم،با توجه به نوع فعالیت و مخاطب خود،به قدر لازم نفوذ دارند-

الف- روحانیت

  نهاد روحانیت یکی از قدیمی ترین ،پایدار ترین و نیرومندترین نهادهای مذهبی و اجتماعی در این منطقه است - نهاد روحانیت در گذر چند قرن اخیر،روند رو به رشدی داشته است و به نظر می رسد سر آغاز رشد آن به دوران میر سید علی همداني عالم بزرگ شيعه دوازدہ امامی در قرن چهاردهم میلادی باز می گردد-

دومین نقطه عطف تحول نهاد روحانیت به دوران شیخ جواد ناصر الاسلام و دیگر علمای محلی قدیم بر می گردد- اما سیر صعودی در صنف روحانیت از آغاز دهه 1980 با روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی ایران و هجوم موج نسل جوان شيعه به آموزش های دینی در مدارس ایران و داخل کشور پاکستان و در خود منطقه بلتستان به نقطه اوج خود رسید-

ب-آخوند

نهاد اخوند در جامعه بلتستان رسوخ زیادی دارند- اینان بعضی از معاملات دینی مردم را حل می کنند - جاهائیكه علما ندارند آخوند ها مراسم دینی را انجام می دهند- اکثر آخوندها در محله های خود به بچه ها قرآن کریم و احکام فقهي را تدریس می کنند-

آداب وفرهنگ شیعیان بلتستان

الف- اعیاد مذهبي شیعیان بلتستان

عید غدیر

روز هجدهم ذی الحجه  به مناسبت تعیین ولایت و جانشینی حضرت علی عليه السلام به دست پیامبر اسلام صلی الله عليه وآله وسلم در غدیر خم مهم ترین روز در مکتب شيعه محسوب می شود كه شیعیان بلتستان آن را به گرمی پاس می دارند در این روز در تمام شهرها و روستاهای بلتستان مراسم جشن ،سخنرانی و محافل مشاعره برگزار می شود - علاوه از اینكه در امام بارگاه ها و مساجد برنامه های جشن برگزار می کنند در خانه ها هم محافل برگزار می شود- در روز عید غدیر مردم بلتستان لباس نو می پوشند و خانه های سادات و در خانه هاي فامیل ها می روند و قصیده خوانی می کنند غالباً در تمام خانه های بلتستان اهتمام تبرکات می کنند و پذیرائی می شوند -

عیدنوروز

عید نوروز هرچند یک عید اسلامی و مذهبي شمرده نمی شود اما به خاطر ذکر آن در برخی روایات و کتب مذهبي، رنگ دینی به خود گرفته است این عید در جامعه بلتستان ومیان شیعیان برگزار می شود- شیعیان بلتستان در روز اول ماه بهار لباس های نو بر تن می کنند و خوشی در آن روز را منشا شادی در طول سال می پندارند-عید نوروز در منطقه بلتستان با برگزاری نمایش و مسابقات پولو ،تیر اندازی،کرکت،فوتبال ،تخم مرغ جنگی و نیز رفتن به منزل بستگان برای مبارک بادی و حنا بستن دستان از رونق بیشتری برخوردار است-[10]یکی از تفریح در عید نوروز تخم مرغ جنگی است كه به تخم مرغ های آبپز شده را به همدیگر می زنند و تخم مرغ هر كه شکست ،بازنده اعلام می شود -

عید فطر و عید قربان

این دو عید بزرگ ترین اعیاد مذهبي تمام مسلمانان است-در این دو عید تعطیل رسمی اعلام می گردد- مردم لباس های نو می پوشند،کوچک ترها برای عید مبارکی نزد بزرگ ترها می روند و از آنان عیدی دریافت می کنند- بستگان واقارب به دیدار هم می شتابند -

عید شب برآت

در شب پانزدهم ماه شعبان كه از نظر فضیلت به منزله شب قدر شمرده می شود ،جشن و شادی برپا می کنند در این شب مردم برای فاتحه مردگان به قبرستان ها می روند و نذرهای گونا گون  بین مردم تقسیم می کنند - جوانان و نوجوانان به آتش بازی می کنند- بعضی مردم شب بیداری می کنند و در وقت سحر عریضه و نامه های خود را كه حاجات و خواسته هایشان بر آن نوشته شده ،در رودها و جوها می اندازد-

جشن ولادتها

ولادت های چهارده معصوم عليهم السلام به ویژه ولادت پیامبر گرامی ،حضرت علی عليه السلام، حضرت امام حسین و حضرت مهدي عليهما السلام به صورت بسیار باشکوه برگزار می شود- در این مراسم وجشن ها سخنرانی ،شعر خوانی ومداحی می کنند-

نماز عید فطر و عید قربان

 نماز عیدین به صورتی با شکوه در بلتستان برگزار می شود- زکات فطره شان را هم در موقع می پردازند - پس از پایان نماز ،با همديگر به عید مبارکی می پردازند-

احیای شب قدر

شیعیان بلتستان شب های 23،21،19 ماه رمضان را به نیت شب قدر احیا می گیرند و به عبادت و برنامه های دینی دیگر سپری می کنند-

دعای کمیل،توسل وحدیث کساء

برپایی مراسم دسته جمعی دعا در فرهنگ دینی شیعیان جایگاه خاصی دارد- حدیث کسا و دعای توسل در هر زمانی خوانده می شود در حالی كه دعای کمیل و دعای ندبه شب های جمعه و صبح جمعه خوانده می شود-

تعامل شیعیان بلتستان با مذاهب دیگر

شیعیان بلتستان همزهستي مسالمت آمیزبا دیگر مذاهب دارند وهيچ نوع اختلاف و در گیری با مذاهب دیگر ندارند و مثل برادر مسلمان باهم زندگی می کنند-شیعیان بلتستان  تمام مذاهب اسلامی احترام قائلند - در بلتستان شیعیان و مذاهب چهارگانه اهل سنت راحتی در اجتماعات یکدیگر می کنند.

تشكلهاي سیاسی ومذهبی شیعیان بلتستان

اگرچه 90 در صد شیعه در این منطقه زندگی می کنند اما حزب و گروه سیاسی و مذهبي مقتدر و همه گیرندارند- علمای بلتستان از سالها قبل برای ترویج علوم آل محمد تشکلها تاسیس می کردند بعضی از تشکلهای قدیمی هنوز فعال هستند و بعضی دیگر غیر فعال شدند آنها به این صورت است:

1- در سال 1946 م در مسئولیت سید مهدي شاه نر یک انجمن بنام انجمن اماميه بنانگذاری شد اما این انجمن بعد از چند سال غیر فعال شد.[12]

2- در سال 1968 حجة الاسلام والمسلمین شیخ غلام محمد یک انجمن را بنام انجمن تحفظ حقوق بلتستان تشکیل دادند این انجمن در مخالفت سوشلزم بپا شد و تبلیغات زیادی را عليه سوشلزم انجام داد -[13]

3- درسال 1974 تمام علمای اماميه بلتستان یک موسسه مذهبی را درست کرد و حجة الاسلام والمسلمین سید علی موسوی را مدیر کل این موسسه انتخاب کردند این موسسه یک ماهنامه مذهبی بنام ‘‘حبل المتین’’ را از منطقه حسین آباد اجرا کرد .[14]

احزاب های که در حال حاضر مشغول فعالیت هستند بین آن احزاب زیر صورت گسترده فعال هستند-

سازمان دانشجویان اماميه

سازمان دانشجویان جعفريه

محمدیه ترست

تنظیم النصرت اسلامی

وضعیت سیاسی شیعیان بلتستان

بخاطر پائین بودن سطح سواد آموزی در میان شیعیان بلتستان و عدم وجود امکانات فرهنگي واقتصادی سطح معلومات عمومی و نالندگی سیاسی درمیان آنها نیز در حد پائین می باشد- شیعیان در صحنه سیاست هر نوع فعالیت علمی ،سیاسی،فرهنگي،مذهبي را دارا هستند -

در بلتستان شیعیان از زمان حاکمان مقپون در صحنه سیاست موجود هستند خود حاکم معروف مقپون علی شیر خان انچن شیعه بود و برای ترویج شیعیان علی ابن ابی طالب خیلی سعی و تلاش جدی کردند اما در زمان دوگره شیعیان از این حکومت راضی نبود - بعد از آزادی بلتستان از دست دوگره شیعیان این منطقه باز در صحنه سیاست قدم گذاشتند تا حال از لحاظ شیعیان بر مناصب اعلی فائز هستند-

وضعیت اقتصادی و معیشتی شیعیان بلتستان

شیعیان بلتستان و خود منطقه بلتستان در عصر حاضر در چشم جهانیان اهميت ویژہ ای دارد چونكه این منطقه از لحاظ جغرافیا برای پاکستان ، هندوستان ،چین و کشمیرنقطه مهم است - لذا ھر کشور می خواهند كه این منطقه در تحت خود باشد - از لحاظ مذهبي نیز این منطقه اهميت فراوانی دارد بحمد الله اکثریت این منطقه را شیعیان آل محمد تشکیل می دهند لذا مذاهب دیگر می خواهند كه اکثر از خودشان باشند - به همين دلیل وهابیها فعالیت فراوانی را دارند مخفیانه و آشکارا انجام می دهند اسماعليه نیز فعالیت بی شماری را در هر محله دارند انجام می دهند -

هنوزز موسسه های مختلف دارند در این منطقه پول خرچ می کنند N G O,s آمدند و پولها فراوان دارند در این منطقه خرچ می کنند -

این منطقه برای جهانگردان و سیاح مکان خوبی است لذا از هر گوشه ي دنیا مردم برای تفریح می آیند از این جهت هم پول در منطقه می رسد-

اما شغل اکثر مردم این منطقه کشاورزی و زراعت است مردم احتیاجات خود را از راہ زراعت و باغبانی ادارہ می کنند - علاوہ از این افرادی در ادارات دولتی وغیر دولتی کار می کنند و کسب می  کنند - افرادی از شیعیان هستند كه وضعیت شان خیلی خوب است و اینان خیّر هم هستند - مردم کاسبی و تجارت هم زیاد می کنند - در عصر حاضر اکثر مردم این منطقه وضعیت خوبی دارند -

نقاط قوت داخلی

1- بلتستان یک منطقه ای است كه در آن 90 در صد شيعه هستند- همه با هم یک پارچه و متفق هستند - در این منطقه مردم بدون هيچ مشکلی مراسم دینی و مذهبي را انجام می دهند -

2- مردم بلتستان به علما خیلی احترام می کنند- به همین سبب هر وقتی كه بین افراد اختلاف صورت بگیرد سریعاً به علمای منطقه خود مراجعه می کنند و طرفین نیز فيصله ي علما را قبول می کنند و به این صورت اختلافات هر چه بزرگ باشد حل وفصل می شود-

3- حدود 95 در صد شیعیان بلتستان از مسائل فقهي خود آگاہ هستند- اگر مثلاً از یک پیر زنی دربارہ مسائل فقهي سوال شود بخوبی پاسخ خواهد داد-

4-برای آشنایی با قرآن مجید در هر منطقه و محله، مکتب و مدارس کوچک موجود است كه درآنها به بچه ها و بزرگترها درس قرآن مجید می دهند- لذا می توان گفت كه بیش از 90 در صد افراد می توانند قرآن را بخواند-

2-نقاط ضعف داخلی

در هر جای دنیا و سازمانی اگر نگاہ کنید حد اقل چند نقطه ضعف قابل مشاهده هست- در منطقه بلتستان هم می توان چند نقاط ضعف را اشارہ کرد-

1- در حال حاضر وهابی ها در این منطقه فعالیت گستردہ انجام می دهند اما شیعیان غافل اند و وهيچ  عملی برای آیندہ خود انجام نمی دهند- وهابی ها آمدند و بین نور بخشی ها اختلاف ایجاد کردند آلان نوربخشی ها به دو گروہ تقسیم شدند یکی با شیعیان هم نظر هستند اما گروہ دیگر با وهابی ها هم فکر شدند-

2- علمای منطقه نمی توانند تقاضای مردم منطقه را برآورده كنند به این سبب مردم دارند از علما دور می شوند- چونكه علمای قدیم لحظه به لحظه با مردم بودند اما الان علما خود را از مردم دور می کنند و نشست وبرخاست با عوام الناس کمتر می کنند- اینها علت هایی هستند كه مردم از علما دوری جوستند –

3- اختلافاتی که بین شیعیان وجود دارد که باعث دودستگی ویا چند دستگی در این منطقه می شود- مهمترین آن اختلافات حزبی و منطقه ای است ونیز نزاعاتی که بین مردم بر سر اموال مادی است که این امور باعث شده است برخوردهای بین مردم به وجود بیاید- به ویژه در ایام انتخابات اختلافات حزبی به اوج خود می رسد حتی در برخی موارد برخورد فیزیکی هم بین مردم به وجود مي آيد واین تبعات منفی زیادی برای جامعه ی شیعیان دارد چون اکثریت این منطقه را شیعیان تشکیل می دهند-

4- امر دیگری که علت ضعف شيعيان است، این است که به مرور زمان جمعیت شیعیان در این منطقه کمتر می شود- چون با فروش زمين توسط شيعيان زمین های زیادی به دست مخالفان و مستقر شدن آنان در این منطقه ونیز مهاجرت شیعیان به خارج از این منطقه مي شود- شاهد این مطلب اینکه در اسکاردو که مرکز بلتستان است در گذشته جمعیت مخالفان خیلی کم بود ولی اکنون مراکزی از سوی آنان ساخته شده است وفعالیت شان را آغاز کرده اند- چون اکثریت جمعیت پاکستان را مخالفان تشکیل می دهند ودولت هم با آنان همکاری می کنند لذا می توانند به راحتی فعالیت شان را گسترش دهند- تاکنون شیعیان نتوانسته اند از فروش زمین به مخالفان جلوگیری به عمل بیاورند-

5- امردیگری که جامعه ی دینی بلتستان را مورد تهدید قرار می دهد این است که توجه مردم به مادیات خیلی زیاد شده است-اگرچه بحمدالله مراسم مذهبی به خوبی برگزار می شود ولی درمقام عمل توجه کمتری به دستورات دینی دارند-

6-امر دیگری که از داخل جامعه شیعه را ضعیف می کند این است که توجهی به تربیت فرزندان ندارند -عدم توجه کافی به آنان باعث می شود که نسل نو از آموزه های دینی دور شوند-منظور این نیست که آموزش به آنان داده نمی شود بلکه آموزش دینی به طور عمیق داده نمی شود وگرنه  در مورد آموزش علوم جدید همه سعی وتلاش دارند- ضمن این که ضرورت آموزش علوم جدید قابل انکارنیست چون بدون آن جامعه رشد نمی کند باید بامعارف اهلبیت ودینی هم آنها را آشنا سازند  که یک دکتر ومهندس مومن و متعهد -تحویل جامعه داده شود وگرنه علم وتکنولوژی بدون اخلاق وخداشناسی به ضرر جامعه تمام خواهد شد-این خطر با توجه به این که پای رسانه ها به بلتستان باز شده است بیشتر احساس می شود- اکنون می بینیم در اکثر خانه ها تلویزیون راه پیدا کرده است ودر برخی خانه ها امکان استفاده از اینترنت وماهواره هم وجود دارد-

7-امردیگری که باعث ضعف جامعه ی شیعی بلتستان است این است که مصرف گرایی و مدگرایی در این جامعه زیاد شده است و این به مرور زمان جامعه را به فقر و بدبختی می کشاند-و اموال مردم به جای این که در کارهای  مهم واساسی خرج گردد در اموری که هیچ نقشی در بهبود زندگی دینی ودنیوی ندارد خرج می گردد-

3-فرصتهای خارجی

برای بهبودی اوضاع شیعیان بلتستان می تواند باتوجه به فرصتهاي موجود خارجی کارها و فعالیتهای زیادی را انجام داد- به نسبت زمان های قبلی هنوز موسسات خارج از بلتستان دارند برای حمایت شیعیان فعالیت می کنند اما این فعالیت به نسبت مخالفان شيعه اندک اند- باید فعالیت اینطور باشد كه در هر محله بلتستان علوم آل محمد برسد تا همه از پیر وجوان ،مرد و زن، از عاشقان اھل بیت ایمه اطهار باشند - فقط در این صورت است كه می توان از فرصتها خوب استفادہ کنیم اگر ما شیعیان از این فرصتها استفادہ نکنیم دشمنان ما از این فرصتها استفادہ می کنند-

من جمله انقلاب اسلامی ایران، علمای شیعیان پاکستان ، مخیرین خارج از پاکستان، معرفی فاوندیشن وغیره-

4-تهدیدات خارجی

منظور از تهدیدات خارجی عوامل خطر بالقوه و بالفعل براي جامعه بلتستان است-

اولين تهدید، تهدید تهاجم نظامی براین منطقه است كه از سوی وهابیان صورت می گیرد بعنوان نمونه در سال 1988در زمان حکومت ضیاءالحق با لشکر سی هزار نفری ، این منطقه وگیلگت را مورد تهاجم قراردادند که به فضل الهی وتوجه امام عصر ارواحناله الفداء مهاجمان وهابی با شکست سختی روبرو شدند ومجبور به فرار شدند- هم اکنون هم این تهدیدات به ویژه با توجه به وجود طالبان در پاکستان وجود دارد-

تهدید دوم خطري است كه ایمان مردم را مورد هجوم قرار می دهد - این تهديد عبارت است از مراکزی است كه از سوی وهابیت و مسیحیت در برخی مناطق بلتستان ساخته شده است- آنان در لباس انسان دوستی می خواهند مردم را گمراه سازند-وهابیهای سعودی پولهای زیادی در این راستا خرج می کنند تا آنجا که دانشگاهی هم آنان در این منطقه به راه انداخته اند - مدرسه ی دیگری است که توسط ترکی ها ساخته شده است که اکنون بچه های زیادی از شیعیان در این مدرسه ی غیر انتفاعی درس می خوانند

امر سومي که باعث تهدید این جامعه است تهاجم فرهنگی است که توسط ماهواره ها و اينترنت وسی دی صورت می گیرد از آنجاکه  از طرف دولت محدودیتی در این مورد وجود ندارد مردم به ویژه جوانان به راحتی می توانند از آن استفاده نمایند-در نتیجه نیروی جوانی خیلی از جوانان در این امور ضایع می گردند و باعث گمراهی اخلاقی می شوند-

امرچهارم که باعث تهدید جامعه ی دینی بلتستان است مواد مخدراست که آنطوری که شنیده می شود خیلی از جوانان معتاد به مواد مخدر شده اند-

امرپنجمي که باعث تهدید جامعه ی بلتستان است این است اکنون زمینهای زیادی از سوی مخالفان خریداری شده است آنان سعی می کنند افراد زیادی از خودشان را در این منطقه جای دهند تا اینکه ترکیب جمعیتی این منطقه را تغییر دهند در نتیجه اکثریت منطقه را که شیعیان تشکیل می دهند به اقلیت تبدیل کنند تا این که از لحاظ سیاسی نقش موثری نتوانند ایفاء نمایند-

اینها بخشي در تهدیدات خارجي است که برای جامعه ی شیعی بلتستان وجود دارد –البته جای مطالعه و تحقیق بیشتر در این باره وجود دارد- باید بیشتر مطالعه کنیم تا با شناخت تهدیدات بتوانیم با مقابله به  آنها برخیزیم و آنها را تبديل به فرصت كنيم-

خلاصہ گیری

نام بلتستان با شيعه پيوند خورده است علت اصلی آن کثرت پیروان مذهب شيعه اثنی عشری است - مردم این منطقه توسط روحانی بزرگوارِ شيعه سید علی همداني  و همراهي هفتصد نفر از علما و سادات اماميه در قرن چهاردهم میلادی مطابق با قرن هشتم هجري، مذهب شيعه اثنی عشری را قبول کردند، در حالیكه قبل از ظهور اسلام در بلتستان مذهب بودایی رایج بودند -

بعد از ایشان تبلیغ اسلام را در این منطقه میرسید شمس الدین عراقی انجام داد او دربلتستان تمام بتخانه ها را تخریب و به جای آنها مساجد و خانقاہ ها را درست کرد - بعد از ایشان نیز علما و مبلغان از ایران وکشمیر به بلتستان آمدند- در بلتستان تا قرن 19 میلادی همه مردم شيعه بودند- در ترویج مذهب حقه تشیع حکّام محلی اکثر شان با علماء همكاري داشته وفعالیت چشمگیری نمودہ اند- هنوز این منطقه به یک منطقه شيعه نشین معروف است- در حال حاضر 90 درصد مردم بلتستان شيعه هستند -

این منطقه از اقوام مختلفی تشکیل شده است كه از مناطق مختلف جهان به اینجا آمده و مخلوط شده اند- از مهمترين آن ،اقوام آریایی مغول ،تبتی وسادات معروف اند -هم اكنون حدود 7 درصد از نژاد آریایی و 4 درصد دردی از اقوام شین یشکن، کمین ودوم هستند - بعد از ورود اسلام به بلتستان، سادات برای تبلیغ اسلام به این منطقه آمدند و در این منطقه سکونت اختیار کردند كه بعضی از آنان از ایران و بعضی دیگر ازکشمیر آمدند كه از سادات موسوی ،رضوی و حسینی هستند-

در طول قرن هفدهم میلادی مبلغان ایرانی و ترکستانی پیاپی در این منطقه در رفت و آمد بودند- حضور مستمر آنان در مناطق مزبور زمینه را برای گسترش انحصاری تشیع در بلتستان فراهم کرد و همه ساکنان آن مناطق به تشیع گرویدند- شواهد حاکی از آن است كه تانیمه دوم قرن نوزدهم میلادی امور تبلیغی و مذهبي مردم بلتستان توسط روحانیان غیر محلی انجام می گرفت اما از این به بعد روحانیاں برجسته محلی نیز تخصص های لازم فقهی را فراگرفتند و در عرصه اجتماعی و دینی ایفای نقش کردند- اولین نسل علمای بومی سید علی اکبر روندو،شیخ جواد ناصر الاسلام از سکردو ،سید عباس از شگر ،شیخ غلام حسین و شیخ عبدالله از کواردو بودند-

مذهب تشیع توسط مبلغان و صوفیان ایرانی به بلتستان وارد شد و در زمان کوتاھی به تمام نقاط آن سرایت و پیروان چشمگیری را به خود اختصاص داد و مذهب رسمی این منطقه اعلام گردید-اما مخالفان این مذهب ھموارہ سعی کردند چراغ تشیع را در این سر زمین خاموش بکنند- با وجود تمام مشکلات و تنگنا ها شیعیان بلتستان توانستند در ابعاد گوناگون تاریخی ،فرهنگي و اجتماعی بلتستان کارهای فراموش نشدنی انجام دهند و تا امروز در این منطقه حضوری فعال داشته باشند-

شیعیان این منطقه به صورت فرقه هاي: شيعه اثنا عشری ،شيعه نوربخشيه و اسماعیليه هستند- اکثر منطقه بلتستان را شيعه اثناعشری تشکیل می دهند  و در بعضی از مناطق بلتستان نوربخشيه هم هستند اما هيچ اسماعیلی بومی در منطقه بلتستان نیست- ھمہ آنان از مناطق دیگر برای کسب معاش آمدند و اینجا زندگی می کنند-

شیعیان بلتستان نسبت به عزاداری حضرت ابا عبدالله الحسین عليه السلام ،خیلی حساس و اهميت زیادی برای آن قائل اند- آنان در این راه از هزینه کردن هيچ چیز دریغ نمی کنند - دهه محرم را بطور مداوم و همه روزه مجا لس برگزار می کنند - علاوه بر مجالس دهه محرم و صفر ودیگر مناسبات ،در طول تابستان ،مجالس بی شماری در شهر و روستای مختلف برگزار می کنند- بعد از مجالس انواع تبرکات را برای عزادارن عرضه می کنند-

اختلافاتی که بین شیعیان وجود دارد که باعث دودستگی ویا چند دستگی در این منطقه می شود مهمترین آن اختلافات حزبی و منطقه ای است- اين يكي از نقاط ضعف داخلي بشمار مي آيد- برای بهبودی اوضاع شیعیان بلتستان می تواند باتوجه فرصتهاي موجود کارها و فعالیتهای زیادی را انجام داد- به نسبت زمان های قبلی هنوز موسسات خارج از بلتستان دارند برای حمایت شیعیان فعالیت می کنند من جمله انقلاب اسلامی ایران، علمای شیعیان پاکستان ، مخیرین خارج از پاکستان معرفی فاوندیشن وغیره- اما این فعالیت به نسبت مخالفان شيعه اندک اند- تهدیدات خارجی نيزعوامل خطر بالقوه و بالفعل براي جامعه بلتستان است-

راهكارهاي راهبردي براي بهبودي اوضاع شيعيان بلتستان بايد در صحنه هاي اجتماعي، آموزشي، بهزيستي، مذهبي، تبليغي ،فرهنگي و اقتصادي انجام شود-

 

1-  دائرۃ المعارف تشیع ،جلد سوم،ب ۔پیگار، تهران ،بنیاد خيريه و فرهنگي، 1371-

[2] . کاچو سکندر خان سکندر، قدیم لداخ، لداخ ،کاچو پبلیشر، 1985ء، ص 258-

[3] . کاچو سکندر خان سکندر، قدیم لداخ، لداخ ،کاچو پبلیشر، 1985ء، ص 258-

[4] .  حسین آبادی، محمد یوسف ، تاریخ بلتستان ،سکردو، بلتستان بک دپو ، فروری 2003،ص 1

[5] .  حسین آبادی، محمد یوسف ، تاریخ بلتستان ،سکردو، بلتستان بک دپو ، فروری 2003،ص 1

[6] . جوھری ،غلام حسین ، تاریخ نوربخشيه در کشمیر و بلتستان، بی نا ،بی تا ،ص 35-

[7] . میرسید علی همداني، دعوات صوفيه اماميه ،ترجم خورشید عالم ص32-

[8] . محمدی، محمد کاظم، سیمای پاکستان، تهران ،بی تا ص  32 -

[9] . حسین آبادی،محمد یوسف ، بلتستان پر ایک نظر، سکردو،شبیر آفست پرنتر،جولائی 1984، ص 46-

[10] . حسین آبادی، محمد یوسف ، تاریخ بلتستان ،سکردو، بلتستان بک دپو ، فروری 2003،ص 346-

[11] . صفا، ذبیح الله ،تاریخ ادبیات در ایران ،ج3 ،فردوسی،تهران،1371 ش،ص183-

[12] . حسین آبادی، محمد یوسف ، تاریخ بلتستان ،سکردو، بلتستان بک دپو ، فروری 2003،ص 302-

[13]  ۔ حسین آبادی، محمد یوسف ، تاریخ بلتستان ،سکردو، بلتستان بک دپو ، فروری 2003،ص 297-

[14] . حسین آبادی، محمد یوسف ، تاریخ بلتستان ،سکردو، بلتستان بک دپو ، فروری 2003،ص 301-